Kıyı elektriği; şartnameye göre shore power, AMP veya OPS olarak adlandırılabilir. Sistem, geminin rıhtımdayken yardımcı makinelerini durdurmasına ve otel ile servis yüklerini karadan karşılamasına imkân verir. Çalışma prensibi basit görünse de dönüşüm; ana dağıtım panosunu, koruma felsefesini ve çoğu zaman geminin klas dokümantasyonunu etkileyen kapsamlı bir elektrik projesidir.
Bağlantı elemanından değil, yük profilinden başlayın
İlk soru hangi bağlantı elemanının kullanılacağı değil, geminin rıhtımda gerçekte ne kadar güç çektiği ve bu ihtiyacın nasıl değiştiğidir: reefer yükü, yük elleçleme, yaz aylarında iklimlendirme veya kışın tank ısıtma. Ortalama değere göre boyutlandırılan bir sistem, tepe yüklerde devreden çıkabilir. Bu nedenle önce rıhtımdaki gerçek yük profilini ölçüyor veya mevcut verilerden yeniden oluşturuyoruz. Transformatör, kablo ve kesici seçimini bu profil belirler; bütçenin önemli bölümü de bu üç kalemde oluşur.
Yüksek gerilim tarafı
Ticari gemilerdeki dönüşümlerin çoğunda kıyı beslemesi 6,6 kV veya 11 kV yüksek gerilimle alınır ve gemide düşürülür. Bunun için kıyı bağlantı panosu, transformatör ve hareket hâlindeki bir geminin mekanik koşullarına uygun bağlantı noktası gerekir. Sistem; gelgit farkını ve ani gemi hareketlerini karşılamalı, kablo ise yük altındayken veya acil durumda güvenle ayrılabilmelidir. Yüksek gerilim kıyı bağlantısında sörveyörün esas alacağı standart IEC/IEEE/ISO 80005-1, daha küçük gemilerdeki alçak gerilim düzenlemelerinde ise IEC/IEEE/ISO 80005-3'tür.
50 Hz, 60 Hz ve frekans dönüştürücü sorusu
Dünya filosunun önemli bir bölümü 60 Hz, Avrupa'daki kıyı beslemelerinin önemli bir bölümü ise 50 Hz ile çalışıyor. Gemi ile düzenli uğradığı limanların frekansları uyuşmuyorsa sisteme bir frekans dönüştürücü eklenmesi gerekir: limanda mevcutsa rıhtımda, değilse gemide. Frekans dönüştürücü ağır ve maliyetli bir ekipmandır; ayrıca yer ve soğutma ihtiyacı doğurur. Bu nedenle konumu yalnızca mühendislik kararı değil, limanla yürütülecek ticari görüşmenin de konusudur. Kararın erken verilmesi gerekir; çünkü gemideki kapsamı bütünüyle değiştirebilir.
Kablo yönetimi geminin değil, rıhtımın kararı
Kablonun rıhtımda mı yoksa gemide mi elleçleneceğini, geminin fiilen uğradığı terminaller belirler. Konteyner terminallerinde rıhtım tarafında kablo yönetim sistemi giderek yaygınlaşsa da birçok terminalde bu imkân bulunmaz. Bu durumda gemide makara, matafora veya vinç; ayrıca güverte takviyesi ve yeterli yer gerekir. Şartname hazırlanırken geminin gerçek sefer düzenini dikkate almak, düzenli kullanılan bir sistem ile pratikte bağlanamayan bir sistem arasındaki farkı belirler.
Koruma, topraklama ve kilitleme
En çok zaman alan bölüm çoğu zaman donanım değildir. Topraklama düzeninin, gemi ile kıyı arasındaki koruma koordinasyonunun, kıyı beslemesinin kontrollü senkronizasyon penceresi dışında çalışan jeneratörlerle paralellenmesini önleyen kilitleme sisteminin, acil ayırmanın, alarm ve izleme felsefesinin kurulması kadar belgelenmesi ve onaylanması da gerekir.
Klas, bayrak ve onay yolu
Kıyı bağlantısı geminin elektrik tek hat şemasını değiştirdiği için klas onayı gerektiren bir tadilattır. Projelerin uygulamadan önce onaya sunulması gerekir; onay süresi programda bir formalite değil, gerçek bir iş kalemidir. Regülasyon takvimine göre hareket eden armatörlerin en sık gözden kaçırdığı aşamalardan biri budur.
Havuz dönemine sığdırmak
Doğru planlamayla kablo güzergâhı, kaideler ve transformatörün yerine alınması gibi işlerin büyük bölümü gemi çalışırken yapılabilir. Kuru havuz gerektiren işler çoğunlukla tekne delme işlemleri, ağır kaldırmalar ve ana dağıtım panosuna yapılacak son bağlantıyla sınırlıdır. Kapsamı seyir sırasında çalışan bir ekip ile kısa bir havuz penceresi arasında bölmek, dönüşümün tamamını havuz işi olarak planlamaktan genellikle daha ekonomiktir. Bunun için uzun tedarik süreli kalemlerin sörvey tarihine değil, havuz tarihine göre sipariş edilmesi gerekir.
Bu adımların hiçbiri olağan dışı değildir; doğru sırada yürütülmesi gereken gemi elektrik mühendisliği işleridir. Zamanında devreye alınan bir dönüşüm ile rıhtım sırası geldiğinde hâlâ ekipman bekleyen bir proje arasındaki farkı da bu sıra belirler.